Plantas con Compuestos fenólicos

428 plantas medicinales que contienen compuestos fenólicos (204 con ilustración botánica).

El compuesto Compuestos fenólicos se encuentra en 428 especies con uso medicinal documentado en la herbolaria latinoamericana. Las plantas que lo contienen se distribuyen principalmente en Andes, México, Amazonia. Las aplicaciones terapéuticas más frecuentes de estas plantas incluyen: antiinflamatorio, astringente, nutritivo, digestivo. Se presenta con mayor frecuencia en las familias Asteraceae, Fabaceae, Lamiaceae, Solanaceae.

¿Qué son los compuestos fenólicos?

Los compuestos fenólicos son metabolitos secundarios vegetales caracterizados por la presencia de al menos un anillo aromático con uno o más grupos hidroxilo. Constituyen una de las familias más amplias y diversas de fitoquímicos, con más de 8.000 estructuras conocidas. Se clasifican en ácidos fenólicos (hidroxibenzoicos e hidroxicinámicos), flavonoides, estilbenos, lignanos, taninos y cumarinas. En las plantas, cumplen funciones de protección UV, defensa contra patógenos, atracción de polinizadores y señalización alelopática.

Las propiedades antioxidantes de los compuestos fenólicos derivan de su capacidad para donar hidrógeno a radicales libres, quelar iones metálicos prooxidantes (Fe²⁺, Cu²⁺) y modular enzimas antioxidantes endógenas. Estudios epidemiológicos han asociado consistentemente el consumo de dietas ricas en fenoles con menor riesgo de enfermedades cardiovasculares, diabetes tipo 2, enfermedades neurodegenerativas y ciertos cánceres. Los mecanismos van más allá de la antioxidación: incluyen inhibición de NF-κB, modulación epigenética (metilación del ADN, acetilación de histonas) y efecto prebiótico sobre la microbiota intestinal. La biodisponibilidad es generalmente baja (1-10%), pero la transformación microbiana colónica genera metabolitos fenólicos de menor peso molecular con actividad biológica propia.

En la flora medicinal latinoamericana, los compuestos fenólicos son particularmente abundantes en yerba mate, cacao, açaí, maqui, guayaba, canela y las cortezas de numerosos árboles medicinales. Las infusiones y decocciones — los métodos tradicionales de preparación — son eficientes para extraer fenoles hidrosolubles. El contenido fenólico total, medido por el ensayo de Folin-Ciocalteu, se utiliza como indicador de la calidad antioxidante de extractos vegetales y es uno de los parámetros más reportados en estudios de plantas medicinales de la región.

Mecanismo de acción

El mecanismo de acción de los compuestos fenólicos está intrínsecamente ligado a su estructura molecular, caracterizada por la presencia de uno o más grupos hidroxilo (-OH) unidos a un anillo aromático. Esta configuración química permite su clasificación en diversas familias, como flavonoides, ácidos fenólicos y estilbenos, cuya reactividad depende del número de grupos hidroxilo y de la posición de estos en el anillo. La capacidad de estos compuestos para actuar como antioxidantes radica en su facultad de ceder electrones o átomos de hidrógeno para estabilizar especies reactivas de oxígeno (ROS), transformándose en radicales fenólicos estables que no perpetúan la cadena de daño oxidativo.

A nivel de señalización celular, los compuestos fenólicos actúan como moduladores de la homeostasis. Interfieren con rutas de transducción de señales críticas, tales como la vía de las proteínas quinasa activadas por mitógenos (MAPK) y el factor de transcripción NF-κB. Al inhibir la translocación nuclear de NF-κB, estos compuestos suprimen la expresión de genes proinflamatorios, reduciendo la síntesis de ciclooxigenasa-2 (COX-2), citocinas y metaloproteinasas. Asimismo, pueden interactuar con dianas moleculares específicas, como la inhibición de enzimas metabólicas (alfa-glucosidasa) o enzimas de la cascada del ácido araquidónico (lipoxigenasa), regulando así el metabolismo de carbohidratos y lípidos.

Los efectos a nivel celular y tisular se manifiestan como una protección contra el estrés oxidativo y la inflamación crónica. Al mitigar la peroxidación lipídica y el daño al ADN, los compuestos fenólicos promueven la supervivencia celular y la integridad de las membranas. En tejidos sometidos a procesos degenerativos, su capacidad para regular la respuesta inflamatoria ayuda a prevenir la remodelación tisular patológica y la apoptosis inducida por estrés. En conjunto, su acción es multifactorial, combinando la neutralización directa de radicales con una sofisticada modulación de la expresión génica y la actividad enzimática.

Fuentes alimentarias

Los compuestos fenólicos se distribuyen ampliamente en el reino vegetal, actuando principalmente como mecanismos de defensa contra el estrés oxidativo. Las fuentes más ricas incluyen los frutos rojos (como arándanos y fresas), que pueden contener entre 200 y 1000 mg/100g de antocianinas, el té verde (rico en catequinas con concentraciones de hasta 300 mg/100g), el cacao (con altos niveles de flavonoles) y el vino tinto (donde destaca el resveratrol).

La acumulación de estos metabolitos secundarios ocurre de forma diferencial en las distintas partes de la planta:

  • Piel y cáscaras: Es donde se alcanzan las densidades más altas, como en la piel de la uva o de los cítricos.
  • Semillas y granos enteros: Fuentes críticas de ácidos fenólicos y lignanos.
  • Hojas y tallos: Especialmente en plantas medicinales y especias.
  • Aceites esenciales: Algunos compuestos fenólicos volátiles se encuentran integrados en aceites extraídos de plantas como el orégano, el tomillo o el clavo.

La concentración de estos compuestos no es estática y depende de factores intrínsecos y extrínsecos. El clima (radiación UV y temperatura) y la composición del suelo (disponibilidad de micronutrientes) son determinantes en la biosíntesis. Asimismo, el momento de la cosecha y el grado de madurez del fruto alteran significativamente el perfil fenólico. Finalmente, el procesamiento industrial es un factor crítico: métodos como el calor excesivo, la refinación o la exposición a la luz pueden degradar estos compuestos, mientras que procesos de fermentación pueden, en ciertos casos, aumentar su biodisponibilidad.

Investigación clínica

La investigación clínica de los compuestos fenólicos ha transitado desde la caracterización bioquímica hasta la validación de su potencial terapéutico. En el ámbito in vitro, estudios utilizando líneas celulares como HepG2 (hepatocitos humanos) y H9c2 (cardiomiocitos de rata) han demostrado que compuestos como el resveratrol y las epigalocatequinas pueden modular vías de señalización cruciales, como la NF-κB y la AMPK, inhibiendo la proliferación celular anómala y el estrés oxidativo. Estos hallazgos se han extendido a modelos in vivo, donde la administración de dosis variadas (por ejemplo, 10-50 mg/kg en modelos murinos) ha evidenciado una reducción notable en la acumulación de lípidos hepáticos y una mejora en la homeostasis de la glucosa.

En la transición a la clínica, los ensayos controlados aleatorizados (ECA) han comenzado a consolidar estas observaciones. Diversos estudios con diseños de doble ciego han reportado que la suplementación con flavonoides mejora la función endotelial, medida a través de la dilatación mediada por flujo, y aumenta la sensibilidad a la insulina en sujetos con prediabetes. Asimismo, se ha observado una reducción significativa en marcadores de inflamación sistémica, específicamente la Proteína C Reactiva (PCR). Meta-análisis recientes sugieren que, si bien los efectos son consistentes en la modulación del perfil lipídico, la magnitud del beneficio varía según el tipo de compuesto y el estado basal de salud del individuo.

A pesar de estos avances, la evidencia actual presenta limitaciones críticas. La biodisponibilidad limitada de muchos polifenoles debido a su metabolismo rápido y la variabilidad interindividual en la microbiota intestinal dificultan la estandarización de dosis terapéuticas. Además, la mayoría de los estudios clínicos son de corta duración, lo que impide determinar los efectos a largo plazo. Por tanto, las líneas de investigación activas se centran actualmente en el desarrollo de sistemas de entrega de fármacos (nanotecnología) para mejorar la absorción, el estudio de la interacción compuesto-microbiota y la investigación de dosis preventivas en poblaciones de riesgo para enfermedades cardiovasculares y neurodegenerativas.

Biodisponibilidad y farmacocinética

La biodisponibilidad de los compuestos fenólicos es generalmente baja y compleja, debido a su naturaleza química y a los intensos procesos de transformación biológica. Tras la ingesta, la absorción oral ocurre principalmente en el intestino delgado mediante difusión pasiva, aunque ciertos transportadores de membrana también intervienen. Sin embargo, gran parte de estos compuestos alcanzan el colon, donde la microbiota intestinal los transforma en metabolitos más pequeños y solubles, que son a menudo los responsables de la actividad biológica real.

El metabolismo es un proceso bifásico crítico: la fase I, mediada por enzimas como el sistema CYP450, introduce grupos funcionales, mientras que la fase II (glucuronidación y sulfatación) aumenta su hidrofilia para facilitar su eliminación. Estos procesos resultan en una vida media plasmática corta y una distribución tisular variable, donde los metabolitos secundarios suelen ser los principales agentes activos. La biodisponibilidad se ve modulada por factores como la matriz alimentaria (que puede retrasar o facilitar la absorción) y las sinergias entre diferentes polifenoles presentes en un mismo alimento.

Finalmente, la eliminación se produce mediante las vías renal y biliar. La excreción depende de la solubilidad de los metabolitos finales; los compuestos altamente conjugados se eliminan fácilmente por la orina, mientras que aquellos de mayor peso molecular pueden seguir rutas de excreción biliar. Esta dinámica asegura que, aunque la concentración de la molécula original sea mínima en sangre, el impacto fisiológico sea significativo a través de sus metabolitos.

Sobre Compuestos fenólicos

Datos extraídos de la literatura científica y fichas botánicas de las plantas que contienen este compuesto.

  • Es importante mencionar que, aunque se han reportado efectos antioxidantes y antiinflamatorios derivados de sus compuestos fenólicos, la cuantificación precisa de alcaloides o saponinas específicas en esta especie requiere estudios más profundos para su validación clínica completa (PMID 39059900).
  • Este estudio, de carácter descriptivo y de revisión de literatura, identificó que la presencia de flavonoides (quercetina, kaempferol, rutina), alcaloides, saponinas y compuestos fenólicos le confiere propiedades antioxidantes, antifúngicas, antiinflamatorias, nefroprotectoras y hepatoprotectoras.
  • En la categoría de compuestos fenólicos, se han aislado ácidos fenólicos y estilbenos, como el dímero de estilbeno trans-scirpusin B y el trímero cyperusphenol B; estas moléculas son cruciales debido a su capacidad para inhibir la producción de mediadores inflamatorios en células inmunitarias.
  • En segundo lugar, los flavonoides son un grupo de compuestos fenólicos que actúan como pigmentos y protectores contra la radiación UV en las hojas; en los seres humanos, poseen propiedades antioxidantes que ayudan a neutralizar los radicales libres, protegiendo las células del daño oxidativo.
  • Dentro de los grupos de compuestos, encontramos los flavonoides y otros compuestos fenólicos; estos son sustancias antioxidantes que se encuentran en la semilla y ayudan a proteger las células del daño oxidativo, lo que contribuye a la prevención de enfermedades crónicas [PMID 41663791].
  • Es importante notar que, si bien se mencionan diversos grupos como alcaloides o saponinas en otras especies de la familia Poaceae, la evidencia específica para los pelos del maíz se concentra en compuestos fenólicos y antioxidantes que apoyan su función biológica y potencial terapéutico.
Ilustración de Acacia macracantha
Acacia macracantha Acacia macracantha

La composición química de Acacia macracantha es un complejo entramado de metabolitos secundarios que la planta utiliza para su defensa y comunicación ambiental.

Usos terapéuticos frecuentes

Aplicaciones medicinales de plantas que contienen compuestos fenólicos. El número indica cuántas especies.

Antiinflamatorio (27) Astringente (11) Nutritivo (10) Digestivo (10) Cicatrizante (7) Enteógeno (7) Analgésico (7) Diurético (6)
Ilustración botánica de Acacia macracantha
Acacia macracantha
Acacia macracantha
Ilustración botánica de Achupalla
Achupalla
Tillandsia latifolia
Bromeliaceae
Ilustración botánica de Agave azul
Agave azul
Agave tequilana
Asparagaceae México
Ilustración botánica de Ageratum conyzoides
Ageratum conyzoides
Ageratum conyzoides
Ilustración botánica de Aguacate
Aguacate
Persea americana
Lauraceae México
Ilustración botánica de Aguaje
Aguaje
Mauritia flexuosa
Arecaceae Amazonia
Ilustración botánica de Aguaymanto
Aguaymanto
Physalis peruviana
Solanaceae Andes
Ilustración botánica de Alacrancillo
Alacrancillo
Heliotropium indicum
Heliotropiaceae Caribe
Ilustración botánica de Albahaca de monte
Albahaca de monte
Ocimum campechianum
Lamiaceae Caribe
Ilustración botánica de Algodón de seda
Algodón de seda
Calotropis procera
Apocynaceae Caribe
Ilustración botánica de Almendro tropical
Almendro tropical
Terminalia catappa
Combretaceae Caribe
Ilustración botánica de Andiroba
Andiroba
Carapa guianensis
Meliaceae Amazonia
Ilustración botánica de Anona
Anona
Annona reticulata
Annonaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Açaí
Açaí
Euterpe oleracea
Arecaceae Amazonia
Ilustración botánica de Barbasco
Barbasco
Tephrosia purpurea
Fabaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Bejuco de indio
Bejuco de indio
Gouania polygama
Rhamnaceae Caribe
Ilustración botánica de Berenjena cimarrona
Berenjena cimarrona
Solanum torvum
Solanaceae Caribe
Ilustración botánica de Besleria aggregata
Besleria aggregata
Besleria aggregata
Ilustración botánica de Besleria reticulata
Besleria reticulata
Besleria reticulata
Ilustración botánica de Bidens triplinervia
Bidens triplinervia
Bidens triplinervia
Ilustración botánica de Boldo
Boldo
Peumus boldus
Monimiaceae Andes
Ilustración botánica de Bolsa mullaca
Bolsa mullaca
Physalis angulata
Solanaceae Amazonia
Ilustración botánica de Borraja de monte
Borraja de monte
Tournefortia scabrida
Boraginaceae
Ilustración botánica de Buddleja incana
Buddleja incana
Buddleja incana
Ilustración botánica de Bálsamo de Perú
Bálsamo de Perú
Myroxylon balsamum
Fabaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Cabeza de ángel
Cabeza de ángel
Calliandra houstoniana
Fabaceae México
Ilustración botánica de Cabezona
Cabezona
Eryngium carlinae
Apiaceae
Ilustración botánica de Cacao
Cacao
Theobroma cacao
Malvaceae México
Ilustración botánica de Calaguala
Calaguala
Polypodium leucotomos
Polypodiaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Calceolaria cuneiformis
Calceolaria cuneiformis
Calceolaria cuneiformis
Ilustración botánica de Calceolaria deflexa
Calceolaria deflexa
Calceolaria deflexa
Ilustración botánica de Calceolaria hispida
Calceolaria hispida
Calceolaria hispida
Ilustración botánica de Calceolaria integrifolia
Calceolaria integrifolia
Calceolaria integrifolia
Ilustración botánica de Calceolaria parviflora
Calceolaria parviflora
Calceolaria parviflora
Ilustración botánica de Calceolaria pinnata
Calceolaria pinnata
Calceolaria pinnata
Ilustración botánica de Calceolaria rugosa
Calceolaria rugosa
Calceolaria rugosa
Ilustración botánica de Calceolaria scabiosaefolia
Calceolaria scabiosaefolia
Calceolaria scabiosaefolia
Ilustración botánica de Calceolaria tomentosa
Calceolaria tomentosa
Calceolaria tomentosa
Ilustración botánica de Calceolaria tripartita
Calceolaria tripartita
Calceolaria tripartita
Ilustración botánica de Calceolaria undulata
Calceolaria undulata
Calceolaria undulata
Ilustración botánica de Calceolaria virgata
Calceolaria virgata
Calceolaria virgata
Ilustración botánica de Calliandra angustifolia
Calliandra angustifolia
Calliandra angustifolia
Ilustración botánica de Candelilla
Candelilla
Hamelia axillaris
Rubiaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Caoba
Caoba
Swietenia mahagoni
Meliaceae Caribe
Ilustración botánica de Caoba de hoja ancha
Caoba de hoja ancha
Swietenia macrophylla
Meliaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Capuchina
Capuchina
Tropaeolum majus
Tropaeolaceae Andes
Ilustración botánica de Carqueja
Carqueja
Baccharis trimera
Asteraceae Andes
Ilustración botánica de Caña agria
Caña agria
Costus spicatus
Costaceae Caribe
Ilustración botánica de Ceiba
Ceiba
Ceiba pentandra
Malvaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Chachacoma
Chachacoma
Senecio nutans
Asteraceae Andes
Ilustración botánica de Chachacomo
Chachacomo
Escallonia resinosa
Escalloniaceae
Ilustración botánica de Chagropanga
Chagropanga
Banisteriopsis muricata
Malpighiaceae Amazonia
Ilustración botánica de Chanca piedra
Chanca piedra
Phyllanthus niruri
Phyllanthaceae AmazoniaAndes
Ilustración botánica de Chaya
Chaya
Cnidoscolus aconitifolius
Euphorbiaceae México
Ilustración botánica de Chaya silvestre
Chaya silvestre
Cnidoscolus chayamansa
Euphorbiaceae México
Ilustración botánica de Chicozapote
Chicozapote
Manilkara zapota
Sapotaceae México
Ilustración botánica de Chile
Chile
Capsicum annuum
Solanaceae México
Ilustración botánica de Chirimoya
Chirimoya
Annona cherimola
Annonaceae Andes
Ilustración botánica de Chuchuhuasi
Chuchuhuasi
Maytenus laevis
Celastraceae Amazonia
Ilustración botánica de Chía
Chía
Salvia hispanica
Lamiaceae México
Ilustración botánica de Cinchona lancifolia
Cinchona lancifolia
Cinchona lancifolia
Ilustración botánica de Cinchona micrantha
Cinchona micrantha
Cinchona micrantha
Ilustración botánica de Cinchona purpurea
Cinchona purpurea
Cinchona purpurea
Ilustración botánica de Citharexylum kunthianum
Citharexylum kunthianum
Citharexylum kunthianum
Ilustración botánica de Clavel del aire
Clavel del aire
Tillandsia streptocarpa
Bromeliaceae Andes
Ilustración botánica de Coca colombiana
Coca colombiana
Erythroxylum novogranatense
Erythroxylaceae Andes
Ilustración botánica de Cocona
Cocona
Solanum sessiliflorum
Solanaceae Amazonia
Ilustración botánica de Cola de caballo
Cola de caballo
Conyza bonariensis
Asteraceae Andes
Ilustración botánica de Colonia
Colonia
Alpinia zerumbet
Zingiberaceae Caribe
Ilustración botánica de Colorín
Colorín
Erythrina americana
Fabaceae México
Ilustración botánica de Columnea scandens
Columnea scandens
Columnea scandens
Ilustración botánica de Convolvulus arvensis
Convolvulus arvensis
Convolvulus arvensis
Ilustración botánica de Copaíba
Copaíba
Copaifera officinalis
Fabaceae Amazonia
Ilustración botánica de Copey
Copey
Clusia rosea
Clusiaceae Caribe
Ilustración botánica de Cordoncillo
Cordoncillo
Piper umbellatum
Piperaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Cruceta
Cruceta
Randia aculeata
Rubiaceae Caribe
Ilustración botánica de Culantrillo
Culantrillo
Adiantum capillus-veneris
Pteridaceae México
Ilustración botánica de Cuphea racemosa
Cuphea racemosa
Cuphea racemosa
Ilustración botánica de Curare
Curare
Strychnos toxifera
Loganiaceae Amazonia
Ilustración botánica de Cúrcuma
Cúrcuma
Curcuma longa
Zingiberaceae Andes
Ilustración botánica de Damiana
Damiana
Turnera diffusa
Turneraceae México
Ilustración botánica de Diente de león
Diente de león
Taraxacum officinale
Asteraceae Andes
Ilustración botánica de Dioscorea altissima
Dioscorea altissima
Dioscorea altissima
Ilustración botánica de Erva baleeira
Erva baleeira
Cordia verbenacea
Cordiaceae Andes
Ilustración botánica de Escoba de castilla
Escoba de castilla
Sida acuta
Malvaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Espino blanco
Espino blanco
Crataegus monogyna
Rosaceae Andes
Ilustración botánica de Flor de muerto
Flor de muerto
Asclepias curassavica
Apocynaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Floripondio
Floripondio
Brugmansia suaveolens
Solanaceae Andes
Ilustración botánica de Frijol
Frijol
Phaseolus vulgaris
Fabaceae México
Ilustración botánica de Frijol de playa
Frijol de playa
Canavalia rosea
Fabaceae Caribe
Ilustración botánica de Galium aparine
Galium aparine
Galium aparine
Ilustración botánica de Galium corymbosum
Galium corymbosum
Galium corymbosum
Ilustración botánica de Geranium maculatum
Geranium maculatum
Geranium maculatum
Ilustración botánica de Guaco
Guaco
Mikania glomerata
Asteraceae Andes
Ilustración botánica de Guaraná
Guaraná
Paullinia cupana
Sapindaceae Amazonia
Ilustración botánica de Guayaba
Guayaba
Psidium guajava
Myrtaceae México
Ilustración botánica de Guayacán
Guayacán
Guaiacum officinale
Zygophyllaceae Caribe
Ilustración botánica de Guayacán santo
Guayacán santo
Guaiacum sanctum
Zygophyllaceae Caribe
Ilustración botánica de Hamamelis virginiana
Hamamelis virginiana
Hamamelis virginiana
Ilustración botánica de Hierba de la culebra
Hierba de la culebra
Tradescantia multiflora
Commelinaceae
Ilustración botánica de Hierba de la golondrina
Hierba de la golondrina
Euphorbia hirta
Euphorbiaceae Caribe
Ilustración botánica de Hierba del Cáncer
Hierba del Cáncer
Cuphea aequipetala
Lythraceae
Ilustración botánica de Hoja santa
Hoja santa
Piper auritum
Piperaceae México
Ilustración botánica de Huamanripa
Huamanripa
Senecio tephrosioides
Asteraceae Andes
Ilustración botánica de Huele de noche
Huele de noche
Cestrum nocturnum
Solanaceae Caribe
Ilustración botánica de Huito de altura
Huito de altura
Genipa spruceana
Rubiaceae Amazonia
Ilustración botánica de Hypericum perforatum
Hypericum perforatum
Hypericum perforatum
Ilustración botánica de Ipecacuana
Ipecacuana
Cephaelis ipecacuanha
Rubiaceae Amazonia
Ilustración botánica de Jabillo
Jabillo
Hura crepitans
Euphorbiaceae Amazonia
Ilustración botánica de Jaboncillo
Jaboncillo
Phytolacca rivinoides
Phytolaccaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Jaboncillo
Jaboncillo
Sapindus saponaria
Sapindaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Jaborandi
Jaborandi
Pilocarpus jaborandi
Rutaceae Amazonia
Ilustración botánica de Jamaica
Jamaica
Hibiscus sabdariffa
Malvaceae México
Ilustración botánica de Jambú
Jambú
Acmella oleracea
Asteraceae Amazonia
Ilustración botánica de Jengibre
Jengibre
Zingiber officinale
Zingiberaceae Andes
Ilustración botánica de Jobo
Jobo
Spondias mombin
Anacardiaceae
Ilustración botánica de Jocote
Jocote
Spondias purpurea
Anacardiaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Juassi
Juassi
Celtis iguanaea
Cannabaceae Andes
Ilustración botánica de Jurubeba
Jurubeba
Solanum paniculatum
Solanaceae Andes
Ilustración botánica de Jícara
Jícara
Crescentia cujete
Bignoniaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Lantana scabrida
Lantana scabrida
Lantana scabrida
Ilustración botánica de Laurus caustica
Laurus caustica
Laurus caustica
Ilustración botánica de Laurus sassafras
Laurus sassafras
Laurus sassafras
Ilustración botánica de Limón
Limón
Citrus aurantiifolia
Rutaceae Caribe
Ilustración botánica de Llantén
Llantén
Plantago major
Plantaginaceae Andes
Ilustración botánica de Lycopodium clavatum
Lycopodium clavatum
Lycopodium clavatum
Ilustración botánica de Lúcuma
Lúcuma
Pouteria lucuma
Sapotaceae Andes
Ilustración botánica de Maguey
Maguey
Agave americana
Asparagaceae México
Ilustración botánica de Maitén
Maitén
Maytenus boaria
Celastraceae Andes
Ilustración botánica de Malanga
Malanga
Xanthosoma sagittifolium
Araceae Caribe
Ilustración botánica de Mamey
Mamey
Pouteria sapota
Sapotaceae México
Ilustración botánica de Manayupa
Manayupa
Desmodium adscendens
Fabaceae Andes
Ilustración botánica de Matico
Matico
Buddleja globosa
Scrophulariaceae Andes
Ilustración botánica de Matico
Matico
Piper elongatum
Piperaceae Andes
Ilustración botánica de Maíz (pelos)
Maíz (pelos)
Zea mays
Poaceae México
Ilustración botánica de Melastoma aspera
Melastoma aspera
Melastoma aspera
Ilustración botánica de Menta
Menta
Mentha piperita
Lamiaceae Andes
Ilustración botánica de Mezquite
Mezquite
Prosopis juliflora
Fabaceae México
Ilustración botánica de Miconia theaezans
Miconia theaezans
Miconia theaezans
Ilustración botánica de Mimosa albida
Mimosa albida
Mimosa albida
Ilustración botánica de Moringa
Moringa
Moringa oleifera
Moringaceae Caribe
Ilustración botánica de Muña
Muña
Minthostachys mollis
Lamiaceae Andes
Ilustración botánica de Nance
Nance
Byrsonima crassifolia
Malpighiaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Naranja
Naranja
Citrus sinensis
Rutaceae Caribe
Ilustración botánica de Nogal
Nogal
Juglans neotropica
Juglandaceae Andes
Ilustración botánica de Nymphaea odorata
Nymphaea odorata
Nymphaea odorata
Ilustración botánica de Orégano de monte
Orégano de monte
Lippia micromera
Verbenaceae Caribe
Ilustración botánica de Palo brasil
Palo brasil
Caesalpinia echinata
Fabaceae Andes
Ilustración botánica de Palo de Campeche
Palo de Campeche
Haematoxylum campechianum
Fabaceae México
Ilustración botánica de Papayuela
Papayuela
Vasconcellea pubescens
Caricaceae Andes
Ilustración botánica de Pareira brava
Pareira brava
Cissampelos pareira
Menispermaceae Amazonia
Ilustración botánica de Pejibaye
Pejibaye
Bactris gasipaes
Arecaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Pericón
Pericón
Tagetes lucida
Asteraceae México
Ilustración botánica de Pichi
Pichi
Fabiana imbricata
Solanaceae Andes
Ilustración botánica de Piper angustifolium
Piper angustifolium
Piper angustifolium
Ilustración botánica de Piper lanceolatum
Piper lanceolatum
Piper lanceolatum
Ilustración botánica de Piper scabrum
Piper scabrum
Piper scabrum
Ilustración botánica de Piripiri
Piripiri
Cyperus articulatus
Cyperaceae Amazonia
Ilustración botánica de Piñipiní
Piñipiní
Morinda royoc
Rubiaceae Caribe
Ilustración botánica de Piñón
Piñón
Jatropha curcas
Euphorbiaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Plátano
Plátano
Musa paradisiaca
Musaceae Caribe
Ilustración botánica de Podophyllum peltatum
Podophyllum peltatum
Podophyllum peltatum
Ilustración botánica de Poleo
Poleo
Clinopodium mexicanum
Lamiaceae México
Ilustración botánica de Polygonum hydropiperoides
Polygonum hydropiperoides
Polygonum hydropiperoides
Ilustración botánica de Pronto alivio
Pronto alivio
Lippia alba
Verbenaceae Andes
Ilustración botánica de Quelite cenizo
Quelite cenizo
Chenopodium album
Amaranthaceae México
Ilustración botánica de Quina
Quina
Cinchona officinalis
Rubiaceae Andes
Ilustración botánica de Ramón
Ramón
Brosimum alicastrum
Moraceae México
Ilustración botánica de Retama
Retama
Senna reticulata
Fabaceae Amazonia
Ilustración botánica de Rocoto
Rocoto
Capsicum pubescens
Solanaceae Andes
Ilustración botánica de Romero
Romero
Rosmarinus officinalis
Lamiaceae México
Ilustración botánica de Sacha inchi
Sacha inchi
Plukenetia volubilis
Euphorbiaceae Andes
Ilustración botánica de Salvia
Salvia
Salvia officinalis
Lamiaceae México
Ilustración botánica de Salvia biflora
Salvia biflora
Salvia biflora
Ilustración botánica de Salvia oppositiflora
Salvia oppositiflora
Salvia oppositiflora
Ilustración botánica de Sapucaia
Sapucaia
Lecythis pisonis
Lecythidaceae Amazonia
Ilustración botánica de Saúco
Saúco
Sambucus mexicana
Viburnaceae México
Ilustración botánica de Schinus dependens
Schinus dependens
Schinus dependens
Ilustración botánica de Senna birostris
Senna birostris
Senna birostris
Ilustración botánica de Sinicuichi
Sinicuichi
Heimia salicifolia
Lythraceae México
Ilustración botánica de Solanum nitidum
Solanum nitidum
Solanum nitidum
Ilustración botánica de Sucuuba
Sucuuba
Himatanthus sucuuba
Apocynaceae Amazonia
Ilustración botánica de Tabachín
Tabachín
Caesalpinia pulcherrima
Fabaceae Caribe
Ilustración botánica de Tabaco
Tabaco
Nicotiana tabacum
Solanaceae Andes
Ilustración botánica de Tagetes multiflora
Tagetes multiflora
Tagetes multiflora
Ilustración botánica de Tamarindo
Tamarindo
Tamarindus indica
Fabaceae Caribe
Ilustración botánica de Tepescohuite
Tepescohuite
Calliandra anomala
Fabaceae México
Ilustración botánica de Tilo
Tilo
Justicia pectoralis
Acanthaceae Caribe
Ilustración botánica de Tomate de árbol
Tomate de árbol
Cyphomandra betacea
Solanaceae Andes
Ilustración botánica de Toé
Toé
Brugmansia arborea
Solanaceae Amazonia
Ilustración botánica de Tradescantia de hoja ancha
Tradescantia de hoja ancha
Tradescantia zanonia
Commelinaceae
Ilustración botánica de Tres puntas
Tres puntas
Neurolaena lobata
Asteraceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Tucumã
Tucumã
Astrocaryum aculeatum
Arecaceae Amazonia
Ilustración botánica de Té de Bogotá
Té de Bogotá
Ilex kunthiana
Aquifoliaceae
Ilustración botánica de Uvilla
Uvilla
Cissus verticillata
Vitaceae Caribe
Ilustración botánica de Uña de gato
Uña de gato
Uncaria tomentosa
Rubiaceae AmazoniaAndes
Ilustración botánica de Valeriana
Valeriana
Valeriana pinnatifida
Caprifoliaceae Andes
Ilustración botánica de Veludo
Veludo
Mandevilla velutina
Apocynaceae Andes
Ilustración botánica de Verbena cimarrona
Verbena cimarrona
Stachytarpheta jamaicensis
Verbenaceae Caribe
Ilustración botánica de Verdolaga
Verdolaga
Portulaca oleracea
Portulacaceae México
Ilustración botánica de Yareta
Yareta
Azorella compacta
Apiaceae Andes
Ilustración botánica de Yopo
Yopo
Anadenanthera peregrina
Fabaceae Andes
Ilustración botánica de Zarzaparrilla
Zarzaparrilla
Smilax regelii
Smilacaceae Mesoamérica
Ilustración botánica de Árnica roja
Árnica roja
Galphimia glauca
Malpighiaceae México
Acacia
Acacia victoriae
Fabaceae
Acorus
Acorus calamus
Acoraceae
Actaea
Actaea racemosa
Ranunculaceae
Aegle
Aegle marmelos
Rutaceae
Aframomum
Aframomum corrorima
Zingiberaceae
Alcachofa
Cynara scolymus
Asteraceae
Alchornea
Alchornea triplinervia
Euphorbiaceae
Alloplectus hispidus
Alloplectus hispidus
Almecegueiro
Protium heptaphyllum
Burseraceae Amazonia
Andrographis
Andrographis paniculata
Acanthaceae
Angelica
Angelica sinensis
Apiaceae
Angelica
Angelica dahurica
Apiaceae
Annona
Annona sylvatica
Annonaceae
Annona
Annona dioica
Annonaceae
Arctium
Arctium lappa
Asteraceae
Aristolochia
Aristolochia manshuriensis
Aristolochiaceae
Armoracia
Armoracia rusticana
Brassicaceae
Arnica
Arnica montana
Asteraceae
Artemisia
Artemisia vulgaris
Asteraceae
Artemisia
Artemisia capillaris
Asteraceae
Artemisia
Artemisia rupestris
Asteraceae
Artemisia
Artemisia santonicum
Asteraceae
Artemisia
Artemisia glacialis
Asteraceae
Artemisia
Artemisia leucophylla
Asteraceae
Artemisia
Artemisia schrenkiana
Asteraceae
Artemisia
Artemisia glauca
Asteraceae
Artemisia
Artemisia morrisonensis
Asteraceae
Artemisia
Artemisia rubripes
Asteraceae
Artemisia
Artemisia hedinii
Asteraceae
Artemisia
Artemisia karatavica
Asteraceae
Austrocedrus
Austrocedrus chilensis
Cupressaceae
Azadirachta
Azadirachta indica
Meliaceae
Babaçu
Orbignya phalerata
Arecaceae Amazonia
Backhousia
Backhousia myrtifolia
Myrtaceae
Barbatimão
Stryphnodendron barbatimam
Fabaceae Andes
Bejaria racemosa
Bejaria racemosa
Beta
Beta vulgaris
Amaranthaceae
Betula
Betula pendula
Betulaceae
Brassica
Brassica juncea
Brassicaceae
Brassica
Brassica oleracea
Brassicaceae
Brassica
Brassica rapa
Brassicaceae
Bromelia
Bromelia balansae
Bromeliaceae
Caladium sagittifolium
Caladium sagittifolium
Calahuala andina
Niphidium crassifolium
Polypodiaceae Andes
Calandrinia ciliata
Calandrinia ciliata
Calendula
Calendula officinalis
Asteraceae
Campomanesia
Campomanesia pubescens
Myrtaceae
Canela de sassafrás
Ocotea pretiosa
Lauraceae Andes
Cascarilla
Remijia peruviana
Rubiaceae Andes
Cashapona
Socratea exorrhiza
Arecaceae Amazonia
Cassia hookeriana
Cassia hookeriana
Catuaba
Trichilia catigua
Meliaceae Andes
Centaurea
Centaurea cyanus
Asteraceae
Ceratonia
Ceratonia siliqua
Fabaceae
Chaliponga
Diplopterys cabrerana
Malpighiaceae Amazonia
Chamaecrista
Chamaecrista desvauxii
Fabaceae
Chapéu de couro
Echinodorus macrophyllus
Alismataceae Andes
Chayote
Sechium edule
Cucurbitaceae México
Chimarrhis hookeri
Chimarrhis hookeri
Chucum
Havardia albicans
Fabaceae México
Chuquiragua
Chuquiraga jussieui
Asteraceae Andes
Ciruela de fraile
Bunchosia armeniaca
Malpighiaceae Andes
Citrullus
Citrullus lanatus
Cucurbitaceae
Citrullus
Citrullus colocynthis
Cucurbitaceae
Citrus
Citrus limon
Rutaceae
Clitoria
Clitoria ternatea
Fabaceae
Codo de fraile
Thevetia peruviana
Apocynaceae México
Connarus
Connarus suberosus
Connaraceae
Copalchi
Hintonia latiflora
Rubiaceae
Cordón de fraile
Leonotis nepetifolia
Lamiaceae
Cuachalalate
Amphipterygium adstringens
Anacardiaceae México
Cuminum
Cuminum cyminum
Apiaceae
Cynara
Cynara cardunculus
Asteraceae
Dianthera secunda
Dianthera secunda
Dichrostachys
Dichrostachys cinerea
Fabaceae
Dicliptera peruviana
Dicliptera peruviana
Diplazium
Diplazium esculentum
Athyriaceae
Dracontium polyphyllum
Dracontium polyphyllum
Eleutherococcus
Eleutherococcus senticosus
Araliaceae
Elsholtzia
Elsholtzia ciliata
Lamiaceae
Escancel
Iresine diffusa
Amaranthaceae
Escancel
Iresine herbstii
Amaranthaceae
Eschscholzia
Eschscholzia californica
Papaveraceae
Escobilla
Scoparia dulcis
Eucalyptus
Eucalyptus olida
Myrtaceae
Eugenia
Eugenia dysenterica
Myrtaceae
Eugenia
Eugenia hiemalis
Myrtaceae
Foeniculum
Foeniculum vulgare
Apiaceae
Galium
Galium verum
Rubiaceae
Gastrodia
Gastrodia elata
Orchidaceae
Gaultheria reticulata
Gaultheria reticulata
Gobernadora
Larrea tridentata
Zygophyllaceae México
Guaco trepador
Manettia cordifolia
Rubiaceae Andes
Guanacaste
Enterolobium cyclocarpum
Fabaceae Mesoamérica
Haba Tonka
Dipteryx odorata
Fabaceae
Handroanthus
Handroanthus albus
Bignoniaceae
Helichrysum
Helichrysum italicum
Asteraceae
Hierba de San Martín
Sauvagesia erecta
Ochnaceae Amazonia
Hojasén
Flourensia cernua
Asteraceae México
Huacapú
Minquartia guianensis
Coulaceae Amazonia
Hypericum
Hypericum japonicum
Hypericaceae
Hypericum
Hypericum henryi
Hypericaceae
Hypericum
Hypericum origanifolium
Hypericaceae
Hypericum
Hypericum carinatum
Hypericaceae
Hypericum
Hypericum foliosum
Hypericaceae
Iris
Iris pallida
Iridaceae
Jacaranda
Jacaranda caroba
Bignoniaceae
Jacaranda
Jacaranda decurrens
Bignoniaceae
Jatobá
Hymenaea courbaril
Fabaceae
Jequitibá
Cariniana estrellensis
Lecythidaceae Andes
Juglans
Juglans regia
Juglandaceae
Justicia
Justicia adhatoda
Acanthaceae
Jícama
Pachyrhizus erosus
Fabaceae México
Kielmeyera
Kielmeyera variabilis
Calophyllaceae
Knautia
Knautia arvensis
Caprifoliaceae
Krameria cistoidea
Krameria cistoidea
Krameria triandra
Krameria triandra
Lagenaria
Lagenaria siceraria
Cucurbitaceae
Lampaya
Lampaya medicinalis
Verbenaceae
Leonurus
Leonurus cardiaca
Lamiaceae
Limnophila
Limnophila indica
Plantaginaceae
Linum
Linum usitatissimum
Linaceae
Linum prostratum
Linum prostratum
Luffa
Luffa acutangula
Cucurbitaceae
Lycium
Lycium barbarum
Solanaceae
Malagueta
Pimenta racemosa
Myrtaceae Caribe
Malva
Malva moschata
Malvaceae
Mamey de Santo Domingo
Mammea americana
Calophyllaceae Caribe
Manzanilla
Matricaria chamomilla
Asteraceae México
Medicago
Medicago sativa
Fabaceae
Mentha
Mentha spicata
Lamiaceae
Mentha
Mentha piperata
Lamiaceae
Mentha
Mentha arvensis
Lamiaceae
Miconia
Miconia langsdorffii
Melastomataceae
Murta
Ugni molinae
Myrtaceae Andes
Muérdago
Phoradendron leucarpum
Viscaceae México
Muérdago mexicano
Psittacanthus calyculatus
Loranthaceae México
Myrtus
Myrtus communis
Myrtaceae
Nectandra
Nectandra cuspidata
Lauraceae
Nelumbo
Nelumbo nucifera
Nelumbonaceae
Olea
Olea europaea
Oleaceae
Origanum
Origanum vulgare
Lamiaceae
Origanum
Origanum syriacum
Lamiaceae
Paepalanthus pilosus
Paepalanthus pilosus
Panax
Panax quinquefolius
Araliaceae
Pangium
Pangium edule
Achariaceae
Pau terra
Qualea grandiflora
Vochysiaceae Andes
Peganum
Peganum harmala
Tetradiclidaceae
Pelargonium
Pelargonium sidoides
Geraniaceae
Perilla
Perilla frutescens
Lamiaceae
Peyote
Lophophora williamsii
Cactaceae
Phyllanthus
Phyllanthus acidus
Phyllanthaceae
Pilocarpus pennatifolius
Pilocarpus pennatifolius
Pimienta gorda
Pimenta dioica
Myrtaceae México
Piper
Piper longum
Piperaceae
Piper
Piper guineense
Piperaceae
Piscidia
Piscidia piscipula
Fabaceae
Plantago
Plantago ovata
Plantaginaceae
Prunus
Prunus mahaleb
Rosaceae
Pyrus
Pyrus communis
Rosaceae
Pájaro bobo
Tessaria integrifolia
Asteraceae Andes
Pápalo
Porophyllum ruderale
Asteraceae México
Raphanus
Raphanus sativus
Brassicaceae
Rheum
Rheum officinale
Polygonaceae
Rhexia
Rhexia virginica
Melastomataceae
Rosa
Rosa majalis
Rosaceae
Rosa
Rosa multiflora
Rosaceae
Rosa
Rosa canina
Rosaceae
Salix
Salix gracilistyla
Salicaceae
Salvia
Salvia greatae
Lamiaceae
Salvia
Salvia nubicola
Lamiaceae
Salvia
Salvia candidissima
Lamiaceae
Salvia
Salvia hypoleuca
Lamiaceae
Salvia
Salvia judaica
Lamiaceae
Salvia
Salvia ringens
Lamiaceae
Salvia
Salvia hians
Lamiaceae
Salvia
Salvia longispicata
Lamiaceae
Salvia
Salvia pseudeuphratica
Lamiaceae
Salvia
Salvia staminea
Lamiaceae
Salvia
Salvia trichocalycina
Lamiaceae
Salvia
Salvia grandifolia
Lamiaceae
Salvia
Salvia schimperi
Lamiaceae
Salvia
Salvia clarkcowanii
Lamiaceae
Salvia
Salvia lyrata
Lamiaceae
Salvia
Salvia yosgadensis
Lamiaceae
Sambucus
Sambucus nigra
Viburnaceae
Sangre de grado mexicana
Jatropha dioica
Euphorbiaceae México
Sanguisorba
Sanguisorba officinalis
Rosaceae
Santa María
Pothomorphe peltata
Piperaceae Amazonia
Satureja
Satureja hortensis
Lamiaceae
Schkuhria pinnata
Schkuhria pinnata
Sesamum
Sesamum indicum
Pedaliaceae
Sesbania
Sesbania sesban
Fabaceae
Siparuna aspera
Siparuna aspera
Solanum
Solanum macrocarpon
Solanaceae
Spinacia
Spinacia oleracea
Amaranthaceae
Stryphnodendron
Stryphnodendron polyphyllum
Fabaceae
Styrax
Styrax pohlii
Styracaceae
Symphytum
Symphytum officinale
Boraginaceae
Tanacetum vulgare
Tanacetum vulgare
Tetrapleura
Tetrapleura tetraptera
Fabaceae
Tila de flor
Ternstroemia pringlei
Pentaphylacaceae México
Trichosanthes
Trichosanthes kirilowii
Cucurbitaceae
Trichosanthes dioica
Trichosanthes dioica
Cucurbitaceae
Trifolium
Trifolium repens
Fabaceae
Trixis antimenorrhoea
Trixis antimenorrhoea
Asteraceae
Tronadora
Tecoma stans
Bignoniaceae
Tulbaghia
Tulbaghia violacea
Amaryllidaceae
Tussilago
Tussilago farfara
Asteraceae
Ucuuba
Virola sebifera
Myristicaceae Amazonia
Urtica
Urtica dioica
Urticaceae
Urtica
Urtica urens
Urticaceae
Uvilla amazónica
Pourouma cecropiifolia
Urticaceae Amazonia
Vaccinium
Vaccinium macrocarpon
Ericaceae
Vaccinium
Vaccinium arctostaphylos
Ericaceae
Valeriana
Valeriana officinalis
Caprifoliaceae
Vicia
Vicia faba
Fabaceae
Virola
Virola surinamensis
Myristicaceae Amazonia
Vitis
Vitis labrusca
Vitaceae
Vitis
Vitis amurensis
Vitaceae
Xanthium
Xanthium strumarium
Asteraceae
Yacón
Smallanthus sonchifolius
Asteraceae Andes
Zingiber
Zingiber zerumbet
Zingiberaceae
Árnica mexicana
Heterotheca inuloides
Asteraceae

Compuestos relacionados

Fitoquímicos que frecuentemente acompañan a compuestos fenólicos en las mismas especies. El número indica plantas en común.

Flavonoides (389) Terpenos (330) Alcaloides (223) Saponinas (206) Taninos (85) Polifenoles (94) Terpenoides (78) Quercetina (68) Glucósidos (65) Isopreno (44)

Preguntas Frecuentes sobre Compuestos fenólicos

¿En qué plantas se encuentra compuestos fenólicos?

Compuestos fenólicos se encuentra en 428 plantas medicinales, entre ellas: Jambú (Acmella oleracea), Culantrillo (Adiantum capillus-veneris), Maguey (Agave americana), Agave azul (Agave tequilana), Colonia (Alpinia zerumbet), Cuachalalate (Amphipterygium adstringens).

¿Para qué sirve compuestos fenólicos?

Las plantas que contienen compuestos fenólicos se utilizan tradicionalmente para: antiinflamatorio, astringente, nutritivo, digestivo, cicatrizante.

¿Cuántas plantas medicinales contienen compuestos fenólicos?

Se han documentado 428 plantas medicinales con compuestos fenólicos en la herbolaria latinoamericana.

Referencias científicas

Estudios seleccionados sobre compuestos fenólicos de la base de datos PubMed/MEDLINE.

  1. Natural Phenolic Compounds with Antithrombotic and Antiplatelet Effects: A Drug-likeness Approach Revisión
    Current medicinal chemistry (2024) — PMID: 38375850
  2. Medicinal Mushrooms: Their Bioactive Components, Nutritional Value and Application in Functional Food Production-A Review Revisión
    Molecules (Basel, Switzerland) (2023) — PMID: 37513265
  3. Dandelion ( Revisión
    Molecules (Basel, Switzerland) (2023) — PMID: 37446683
  4. Phenolic Compounds from New Natural Sources-Plant Genotype and Ontogenetic Variation Revisión
    Molecules (Basel, Switzerland) (2023) — PMID: 36838719
  5. Propolis: Its Role and Efficacy in Human Health and Diseases Revisión
    Molecules (Basel, Switzerland) (2022) — PMID: 36144852
  6. Myrciaria Genus: Bioactive Compounds and Biological Activities Revisión
    Chemistry & biodiversity (2022) — PMID: 36250914
  7. Anticancer Activities of Marine-Derived Phenolic Compounds and Their Derivatives Revisión
    Molecules (Basel, Switzerland) (2022) — PMID: 35209235
  8. Herbal Medicines for Diabetes Management and its Secondary Complications Revisión
    Current diabetes reviews (2021) — PMID: 33143632

La composición química puede variar según la parte de la planta, la región y las condiciones de cultivo.